Işıkları kapatıp yatağa uzandınız ama koridorda hiperaktif kediler, koltuğun üstüne zıplayıp geri atlama, halıda kısa bir drift ve hop dolabın üstüne atlama. “Yine başladı!” diyorsanız yalnız değilsiniz. “Kediler geceleri neden koşar” hemen hemen her kedi sahibinin kendine sorduğu bir soru, bu sahne çoğu evde tekrar eden bir sahne. İyi haber ise bu davranışın kökünü anlarsak, uyku düzeninizi bozmadan kediyi de mutlu eden bir düzen kurmak mümkün.
Gece kedileri
Kediler biyolojik olarak alacakaranlık avcılarıdır. Doğada sabahın erken saatleri, akşamüstü ve gece yarısı, küçük avların hareketlendiği zamanlardır; kedinin bedeni ve beyni de bu zamanlamaya programlıdır. Evde mama kabı dolu olsa bile “kovala, yakala, ye ve dinlen” döngüsü içgüdüsel olarak devreye girer. Üstüne bir de gün boyu az uyarımlı, az oyunlu bir ortam ve bol uyuklama eklenince, akşam saatlerinde biriken enerji patlaması kaçınılmaz olur.
Davranışın ikinci katmanı, öğrenilmiş ilişkilerdir. Kedi gece miyavlar, biz kalkıp mama verir ya da oyun oynarsak kedi de buna alışır. Birkaç tekrar sonra, geceleri ilgi istemek bir stratejiye dönüşür.
Elbette her gece koşusu normal sayılmaz. Yaşlı kedilerde yön bulamama, yüksek sesli inleme, anlamsız dolaşma; genel sağlıkta iştah ve kilo değişimleri, kusma/ishal gibi belirtiler davranıştan çok tıbbi bir tabloyu işaret edebilir. Şüphede kalırsanız önce veteriner kontrolü iyi bir başlangıçtır.
Gerçekçi bir çözüm, kedinin doğasına savaş açmadan, onu doğru zamanda, doğru biçimde tatmin eder. Bu düzeni sağlamak için gün içine her zaman küçük oyunlar, oyuncak fare ve olta oyuncakları gibi hareketli etkileşimler koymak önemli. Özellikle yatmadan 1-2 saat önce oltalı veya fareli, koşturmalı oyuncaklarla kovalama yakalama oyunları kediyi yeterince uyarabilir.
Gece ise kediyi nötr bırakmak gerekiyor, çünkü gecenin ortasında verilen her mini ödül veya oyun onu alıştırabilir.
Gece miyavladığında konuşmak, kapıyı aralayıp ismiyle seslenmek, bağırmak, hatta göz göze gelmek bile kedi için davranışı pekiştirir.
Ancak bu düzenin çalışabilmesi için ihtiyaçların tamamını önceden çözmüş olmanız gerekir: kum kabı temiz ve erişilebilir, su taze, mama yeterli veya her zamanki kendi düzeninde olsun.
Sıkılmayan kedi, gece koşmaz
Çalışma temponuz yoğun olabilir ancak mesele kediyle geçirdiğiniz süreden çok zamanın kalitesi.
- Oyuncak rotasyonu yapın. Oltalar, toplar, kokulu oyuncaklar, kartonlar olabilir. Farklı farklı oynatırsanız merakı da canlı kalır, oyuncaklarından sıkılmaz.
- Tırmanabileceği yerler ayarlayabilirsiniz. Tırmanma, hem enerji boşaltır hem özgüven verir.
- Koku oyunlarını azar azar kullanın. Her gün olursa duyarsızlaşır.
Beslenme ve su
Kediniz serbest erişimli mama ile oyalanıyor olabilir, bu da kendi başına başka bir konu, ancak ölçülü ve belirli zamanlarda verdiğiiniz mamalar (otomatik mama makinesi olmasına da gerek yok) davranışsal açıdan daha öngörülebilirdir. Akşam oyun zamanının hemen ardından verilen küçük bir yaş mama, hem hidrasyonu destekler hem de av sonrası tok ve gevşek hissi sağlayabilir. Gün içinde ise su alımını artırmak adına su pınarı kullanmak da akışkan ve taze su hissiyatı verdiği için genel huzuru artırır.
Beslenmede içerik de önemli. Aşırı karbonhidrat bazı kedilerde akşam enerji yüksekliğine zemin hazırlar, daha dengeli ve protein içerikli mamaları tercih edebilirsiniz. Mamayı değiştirmeniz gerekiyorsa da kademeli ilerleyin; hızlı geçişler rahatsızlık yaratıp geceleri huzursuzluğu arttırabilir.
Çevresel konfor
Gece sorunlarının bir bölümü ortamla ilgili de olabilir. Yaşlı kediler, tamamen karanlık bir evde yön bulmakta zorlanabilir; çok loş bir gece ışığı iş görebilir. Balkon, cam, vasistas vs. kapalı olduğundan emin olun. Gece sıcaklığın çok artması veya azalması da rahatsızlık verebilir, sabit ısılı bir ortam daha iyidir. Yeni taşınma, tadilat veya yeni bir kedi/köpek gibi dönemsel durumlar da kedilerin konforunu azaltabilir. Bu durumda uykunuzu bölseler de onlara karşı biraz daha anlayışlı olabilirsiniz.
Kum kabı da çok önemli. Kedilerin kumu dolu ya da kokuluysa kedi gecenin ortasında uyarı olarak miyavlama ve tırmalamaya başlayabilir.
Yapmaktan kaçının
Gece yarısı bağırmak, musluk tutar gibi sprey sıkmak, kapıyı sertçe kapatmak gibi hareketlerin hepsi bir noktada kaygıyı büyütür ve hiperaktiviteyi körükler. Ayrıca onları ekstra uyarmış, olumsuz da olsa ilgi göstermiş olduğunuz için diğer gecelerde de benzer hareketleri yapmalarını teşvik edebilir.
Ne zaman veterinere?
Davranış değişiminin arkasında bazen tıbbi nedenler yatar. Kedilerde yüksek sesli inlemeler, açıklanamayan kilo kaybı, aşırı su içme/çiş; normal olmayan bir agresiflik, sıçramadan kaçınma gibi ağrı belirtileri; devam eden kusma/ishal veya idrarda kan gibi alarm işaretleri görüyorsanız önce veteriner kontrolü yaptırmanız çok daha önemli.
Sonuç
Geceleri hiperaktif bir kedi kendi doğasında buna programlı bir canlı olduğu için problemli değildir. Kediler geceleri neden koşar diye ona kızmak yerine bir düzen ayarlamak daha önemlidir. Beslenme, su, kum, ortam ve oyun düzenini ayarladıktan ve sağlığından da emin olduktan sonra planı sürdürdüğünüzde hem siz daha iyi uyursunuz hem de kediniz doğasına uygun şekilde tatmin olur. Bir süre sonra evde gece yarısı koşusu yerine dibinizde mırlarken bulabilirsiniz.
Şirin ev arkadaşlarımızın sağlığı ve iyiliği için diğer yazılarımıza buradan ulaşabilirsiniz. İletmek istedikleriniz için buradan bize ulaşabilir, sorularınızı ve geri bildirimlerinizi bizimle paylaşabilirsiniz.